سمینار ارتباطات(وبگاه  هادی زمانی)

چشم انداز؛ گام مهم رهبر ناب

دکتر هادی زمانی

اصالتِ ریشه مدیریت ناب نه تنها در حوزه علوم ارتباطات اجتماعی و مکانیسم ها ی ارتباطی جامعه بلکه در اندیشه های ماکس وبر، اندیشمند بزرگ آلمانی نهفته است. بسیاری وبر را پدر مدیریت عنوان می کنند. هر چند او بنیانگذار مکتب فکری جامعه شناسی و فرشتهن است اما دیدگاه های ارزشمندش در حوزه عقلانیت و دیوانسالاری مبنای شکل گیری دانش مدیریت قرار گرفته است.

اما آنچه که دیدگاه های وبر را در شکل گیری آخرین سبک مدیریت روز دنیا یعنی lean management(lm) ( مدیریت ناب) برجسته می سازد، دیدگاه ارزشمند او در " نمونه عالی" است.

وبر معتقد است: « هر مفهوم یا تعریفی در جامعه شناسی باید از چنین طریقی بیان شود. طریق ساخته شدن نمونه عالی در اندیشه وبر بدین صورت است که : تاکید یک جانبه و تشدید یک یا چند جنبه از یک رویداد خاص و ارایه یک ساخت ذهنی یک دست از این منظر، نمونه عالی نوعی فرضیه سازی در اندیشه وبر است که مطابقت آن به عنوان یک واقعیت ذهنی با واقعیت عینی از راه مشاهده امور صورت می پذیرد.(محسنی 1402)

از این منظرطرح یک چشم انداز گسترده و وسیع به عنوان یک هدف متعالی و مقصد در دسترس، برای مخاطبین سازمانی ضروری و حیاتی است. براساس نمونه عالی وبر، مدیران ناب یک چشم انداز روشن از آینده را برای کارکنان خود ترسیم می کنند و از آنها می خواهند که آن را مورد نقد و بررسی و مطالعه قرار دهند و در ذهن خود باز آفرینی کنند.

این باز آفرینی که براساس «اصول پنج گانه مکتب جامعه شناسی فرشتهن یعنی خردورزی، فهم مبتنی بر تفسیر، شرکت در مباحثات و طرح اندیشه های خود، تعریف و تفسیر وضعیت موجودبراساس استقلال راءی و خلاقیت فردی استوار است، باعث می شود تا یکایک کارکنان، چشم انداز روشنی از آنچه که در مسیر حرکت سازمان به سوی موفقیت با آن روبرو هستند را در ضمیر نا خودآگاه خود بازتاب و نهادینه نمایندو لذا از این طریق اهداف سازمانی در اندیشه فرافکن و تفسیری آنها با اهداف فردی تلفیق و همسان سازی می شود.

این همسان سازی انرژی های یکایک کارکنان و مدیران میانی را در جهت رسیدن به آن چشم انداز به عنوان هدف متعالی مجموعه همسو می سازد. در این مرحله و پس از طرح چشم انداز آینده سازمان توسط رهبر، روابط عمومی به عنوان محور بسط و توسعه برند سازمان وظیفه ارایه اطلاعات و دانش لازم به کارکنان را در این خصوص بر عهده دارد تا از طریق سهیم نمودن آنها در دانش سازمانی و تسهیم اطلاعات با آنها زمینه رشد انگیزه مضاعف آنها را فراهم نماید.

اطلاع رسانی، جلب مشارکت کارکنان در فرایند تصمیم سازی و حل مشکلات سازمانی از طریق راهکارهای پیشنهادی و عملیاتی آنها، تقسیم قدرت و اقتدار سازمانی و سهیم نمودن بخش های مختلف سازمان نسبت به آن و تلاش در جهت ایجاد تصویری واقعی و شفاف از وضعیت آینده سازمان به مخاطبین و توسعه فرهنگ تیمی برای شکل دادن تیم های حل مساله، مهمترین گام هایی است که بلافاصله پس از طرح این چشم انداز ارزشمند بایستی برداشته شود. وظایف ادارات روابط عمومی علاوه بر ترویج تفکر فرشتهن با اصول پنجگانه آن، کاستن از تبعات عقلانیت محض سازمان و بسط فرهنگ مشارکت است.

مهمترین اصلی که در بررسی ایده های ماکس وبر در تبین نمونه عالی قابل توجه است، توجه به «مشاهده» به عنوان یک رویکرد مهم و حیاتی در رشد و توسعه سازمانی است. رهبران، مدیران میانی و کارکنان در سازمان های ناب باید از چشمانی عقاب گونه برخوردار باشند تا ضمن درک صحیح و همه جانبه سازمان؛ رسالت، وظایف، تقسیم کار و عملکردها در عین حال به جزییات و رویدادهای روزمره نیز توجه خاصی مبذول دارند. چرا که این مشاهدات منظم؛ مدیران را به دانش متقن و طبقه بندی شده سوق می دهد که این دانش و اطلاعات مبنای اتخاذ تصمیمات مطلوب و حیاتی برای توسعه سازمان قرار می گیرد.

کارمندی که به هر دلیلی در بخش خدمات و یا پشتیبانی با تاخیر در محل کار حاضر می شود و قادر نیست روابط مطلوبی با همکاران و مشتریان ایجاد کند،می تواند به صورت دومینو باعث رشد قارچ گونه بی انگیزگی و تنبلی و بی توجهی در سازمان گردد.و این تنها از طریق مشاهده و نظارت مستمر و منظم قابل پیمایش است. هر چند خروجی های نظام CRM نیز در این خصوص حائز اهمیت می باشد.ولی حضور مستمر مدیر در واحدهای تولیدی و خدماتی و نتیجه مهم این مشاهده مستقیم و بدون واسطه، فهم رفتار مخاطبین سازمانی اعم از کارکنان، مشتریان و پیمانکاران است که اثرات موثرتری را نسبت به نتیجه گزارش ها و اطلاعات شنودی به او خواهد داد.امری که در مدیریت ناب به «گنسی گن بودسا» شهرت دارد و یکی از راهبردهای مهم مدیریت ناب می باشد.

فهم رفتار به رهبران کمک می کند تا تفسیرها و تبیین های دقیق تری از نتایج عملکردها داشته باشند. پیمانکاری که د رپرداخت دستمزد کارگران خود دزدی و کوتاهی می کند، می تواند باعث بی انگیزگی و نهایتا ضعف کارکردی در آنها شده و اتمام پروژه را به تاخیر بیاندازد که این امر باعث ضرر و زیان به سازمان می شود. تامین کننده ای که با دادن رشوه و هدیه به مدیران میانی و کارکنان تلاش می کند تا محبت آنها را جذب کند، احتمال ارایه قطعات و مواد اولیه بی کیفیت و ارزان را به تیم عملکردی و عملیاتی افزایش می دهد. لذا مشاهده علمی ،منظم و سیستماتیک سازمان؛ این قدرت را به رهبران و محققان سازمانی می دهد تا در جریان شکل گیری واقعیت ها و پدیده های سازمانی و سیر تطور و تکامل آنها از طریق خردورزی، فرافکنی اندیشه و برون ریزی یافته ها و استنتاج های شخصی در گفتگوی با دیگران و دستیابی به تفسیرهای بین ذهنی قرار گرفته و تصمیمات دقیقتری را اتخاذ نمایند.(همان منبع)

کنش سیاسی و اقتدار ناب

" کنش یا عمل سیاسی یکی از مهمترین مباحث جامعه شناسی «ماکس وبر» است. از نظر «وبر» جامعه شناسی سیاسی به بررسی پدیده های سیاسی، شکل گیری آنها و نحوه رفتار های سیاسی می پردازد. به طور دقیق تر جامعه شناسی سیاسی رابطه دوسویه ساخت و ساختارهای سیاسی یعنی قدرت و دیگر ساخت ها و ساختارهای اجتماعی را مطالعه می کند. وبر معتقد است برای فهم کامل جریانات و فراگفت های سیاسی می باید امور سیاسی را به تمام ساخت جامعه مرتبط کرد.(محسنی تبریزی، 1402)) لذا سازمان به عنوان مهمترین ابزار حاکمیت برای مستولی نمودن اقتدارحاکمان بر افراد جامعه نقش اساسی در این مقوله بر عهده دارد و هیچ سازمانی را نمیتوان یافت که از تاثیرات سیاسی کلان جامعه به دور مانده باشد. چرا که سازمان های قانونی و دولتی بر اساس مقرراتی اداره می شوند که دولت ها از طریق مجلس قانون گذاری و هیات وزیران این قوانین را مصوب و لازم الاجرا می کند.و لذا تفکر سیاسی هماهنگونه که وبر مطرح می کند؛ نظام کنش ها و واکنش های سازمانی را تحت تاثیر خود قرار می دهد. سازمان های ناب نیز از این کنش ها بر کنار نیستنداما نکته بسیار مهم اهمیت تجلی مفهوم اقتدار در سازمان های ناب است. اقتدار در سازمان های ناب نه تنها قانونی و از مشروعیت برخوردار است بلکه اندکی تمایل به سمت اقتدارفرهمندانه و کاریزماتیک نیز دارد.

رهبران سازمان های ناب مهربان و دوست داشتنی اند و با توجه به اهمیت و توجهی که نسبت به منابع انسانی خود دارند، نزد آنها از اعتبار و احترام ویژه ا ی برخوردارند. از دیدگاه رهبران ناب سازمان تنها یک سرمایه در اختیاز دارد و آن سرمایه انسانی است . کارکنان گزینش شده بر اساس شایسته سالاری ، آموزش دیده و متخصص و برخوردار از تفکر روابط عمومی ناب تنها سرمایه های یک سازمان برای ابداع ، خلاقیت و توسعه و پیشرفت هستند.

اقتدار در سازمانهای ناب قانونی و براساس سلسله مراتب اداری و احکام وابلاغ ها و مسئولیت های قانونی توزیع می شود اما چون رهبران ناب معتقدندکه بیش از خود باید به کارکنان شان و بیش از سازمان به مشتریان شان توجه و دقت داشته باشند، چنین تفکر و رویکردی باعث شکل گیری نوعی احترام خاص و اقتدار فرهمندانه برای آنها می شود.درک این موضوع زمانی مصداق یابد که چنین رهبری به دلیل استعفا یا بازنشستگی سازمان را ترک می کند. عموما صحنه های خداحافظی با رهبران ناب، سرشار از تصاویر زیبای احترام ، تکریم و محبت نسبت به اوست که بیانگر سوق اقتدار قانونی به سمت اقتدار فرهمندانه و کاریزماتیک است.

در حقیقت رهبران ناب کار خود را با اقتدار قانونی آغاز می کنند و با عملکرد خود درسازمان به دلیل رویکردهای ناب سازی به اقتدار فرهمندانه دست می یایند. حل مشکلات کارکنان ، مشتریان و مردم با تسهیل شده ترین فرایندها ، ایجاد فضایی سرشار از امنیت و آسایش برای کارکنان ، برخوردهای مکرمانه با آنها و مشتریان ، اتخاذ تنبیه های آموزشی به جای چکشی با درنظر گرفتن ریشه بروز مشکلات نه عاملین آن و ... باعث محبوبیت روزافزون شان می شود و لذا اقتدار ناب مسیری از اقتدار قانونی به اقتدار فرهمندانه را تشکیل می دهد.

در حالی که شیوه توزیع قدرت در سازمان های بوروکراتیک دولتی عامرانه و از بالا به پایین و با نگاهی ماشینی می باشد، این نگاه در مدیران ناب و بالتبع آنها سازمان های ناب؛ مشارکتی و از طریق تسهیم اطلاعات و قدرت بین بخش های مختلف است. تا جایی که رهبران ناب تنها تعیین کننده ی چشم انداز مدنظر سازمان شان هستند و مابقی کارها اعم از برنامه ریزی ها و اقدامات لازم در شناسایی بهترین استراتژی و عملیاتی نمودن آن تا حصول نتیجه و بازخورد به مدیران میانی ، روسای ادارات و کارکنان خلاق تفویض شده است و کارکنان از چنان سطح اطلاعات و توانمندی برخوردارند که قادرند برای مشکلات از طریق مکانیسم های نظام پیشنهادها راهکارهای حل مساله ارایه کنند . دقیقا مثل داستان کارخانه صابون سازی.

محسن تبریزی علیرضا (1402) سلسله مباحث کلاس درس دوره دکتری دانشگاه تهران که بنده افتخار شاگردی استاد را داشتم : تهران، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران